دال امنيت‏

امنيت از دال‏هاى مهم و مورد توجه سياست بين‏المللى است. واحدهاى سياسى و گفتمان‏هاى نظرى متفاوت، اين نشانه را در مفصل‏بندى خود مورد توجه قرار داده‏اند، با اين همه مفهوم و دال امنيت را نمى‏توان فارغ از «زمينه» (Contex) و «متن»(Text ) فهم كرد. عمدتاً بحث امنيت و جهانى شدن از منظر تأثيرگذارى جهانى شدن بر افزايش يا كاهش امنيت مطرح گرديده است.36 امّا اين‏جا بحث بر سر اين يا آن معنا براى دال امنيت مى‏باشد. همچنين مفهوم صلح نيز از نشانه‏هاى مورد منازعه ميان گفتمان‏هاى جهانى شدن و اسلام سياسى است. هر دو گفتمان صلح و امنيت را در مفصل‏بندى خود وارد مى‏كنند و به آن معنايى را مى‏بخشند كه بازتاب دهنده خصلت و الزامات مفهوم مركزى يك گفتمان است. در گفتمان نئوليبراليسم جهانى شدن تأثير مثبت و سازنده‏اى بر صلح و امنيت جهانى دارد، زيرا جهانى شدن موضوع بيشتر درگيرى‏هاى نظامى (كنترل قلمروها) را از اهميت مى‏اندازد و از جانب ديگر امكان كنترل تسليحات را از طريق معاهده‏هاى جهانى و بين‏المللى فراهم مى‏كند. گفتمان انتقادى و چپ بين جهانى شدن و صلح و جهانى شدن و امنيت رابطه منفى ايجاد مى‏كند. اعتقاد بر اين است كه جهانى شدن نه تنها به افزايش صلح و امنيت نينجاميده و نخواهد انجاميد، بلكه تهديدها و ناامنى‏ها را تشديد كرده و به گستره جهانى مى‏كشاند. اينان بر گسترش ناامنى محيطى، اجتماعى، اقتصادى و سياسى ناشى از جهانى شدن استدلال مى‏كنند؛ تجارت جهانى زباله‏هاى سمّى، كشورهاى جنوب را در معرض تهديد قرار مى‏دهد و گسترش فن آورى جديد گرايش جدّى به آلوده سازى محيط زيست دارد. از نظر اقتصادى دستكارى الگوى اقتصاد ملى و اصلاح ساختارى طبقه متوسط و فقرا را تحت فشار جدّى قرار مى‏دهند. افزايش بى‏ثباتى بازارهاى مالى جهانى موجب افزايش ناامنى در جهان مى‏گردد. از نظر اجتماعى جهانى شدن موجب دگرگونى اجتماعى و روان شناختى و جابه جايى از مليت‏گرايى تك بُعدى به كثرت گرايى گرديده و به ظهور هويت‏هاى چند رگه مى‏انجامد. مرزهاى شفاف هويت پيشين با جهانى شدن خاكسترى و غير آشكار مى‏شود و اين امر تصور از خود را با ترديد رو به رو مى‏كند.37

جهانى شدن از مفاهيم و نشانه‏هاى جديد و تأثير گذار در زندگى سياسى است. در مورد ماهيت اين مسأله مناظرات گسترده و جدى وجود دارد؛ برخى آن را پروسه طبيعى و عده‏اى پروژه و طرحواره‏اى غربى مى‏دانند. در اين مقاله، جهانى شدن نه يك وضعيت جديد كه گفتمانى جديد تلقى مى‏شود؛ تحليل گفتمانى جهانى شدن آن را به عنوان گفتمان مسلط، هرچند اجتناب‏پذير و غير دايمى، تلقى مى‏كند. جهانى شدن به عنوان گفتمان به صورتبندى جديدى از سياست هويت و سياست زندگى مى‏انجامد. اين صورتبندى با ارجاع به نشانه مركزى نئوليبراليسم، دال‏هاى سياسى را معنا مى‏بخشد. در تحليل گفتمانى، جهانى شدن با دال مركزى نئوليبراليسم گفتمان مسلط جهانى است كه موقتاً دال‏هاى سياسى را در معناى ليبراليستى به تثبيت رسانده است. هرچند همواره در معرض بى‏قرارى و تزلزل قرار دارد.

با توجه به ماهيت تحليل گفتمانى، تلقى گفتمانى جهانى شدن چگونه صورت مى‏گيرد؟ پاسخ اين پرسش حداقل از منظر نظريه پردازان گفتمان مثبت و ساده است، زيرا هيچ امر خارج از گفتمان وجود ندارد؛ هيچ تمايز ذاتى ميان وانموده‏هاى ذهنى و امور واقع قابل درك نيست. در اين تلقى تمام موضوعات (ابژه‏ها) و رفتارها امر گفتمانى است. براساس تلقى طرفداران نظريه گفتمان معانى نشانه‏ها و رفتارها جز در درون گفتمان‏ها قابل فهم نيست‏2 بنابراين جهانى شدن، همچنان كه كاستلز به خوبى توضيح مى‏دهد، بيانگر جامعه نو و اطلاعات محور است و با ظهور آن شاهد دگرگونى ساختارى در روابط قدرت، روابط توليد و روابط تجربه (عمل) هستيم. اين دگرگونى‏ها با تغيير بنيادين در شكل‏هاى اجتماعى مكان / زمان به ظهور فرهنگ جديد منجر مى‏شود.3

فركلاف خود از گفتمان جهانى شدن ياد مى‏كند. استدلال وى آن است كه كاربست جديد قدرت ما را با جهانى شدن گفتمان روبه رو مى‏كند، اين امر بدان معنا نيست كه گفتمان به سادگى در مقياس جهانى به همگون سازى مى‏رسد، بلكه بدين معنا است كه آنچه در يك مكان اتفاق مى‏افتد در افق جهانى انعكاس مى‏يابد. فركلاف معتقد است اگر جهانى شدن گفتمان وجود دارد، گفتمان جهانى شدن نيز مطرح خواهد بود.4